Przewodnik rynkowy dla przedsiębiorców: TURCJA

9. Warunki podróży i zamieszkania w Turcji

9.1 Informacje dla kierowców

Na terenie Turcji można posługiwać się polskim prawem jazdy. W sytuacji jego utraty należy zgłosić się na policję i uzyskać protokół kradzieży (lub zagubienia), który będzie stanowić podstawę do starania się o wydanie nowego dokumentu po powrocie do Polski. Niemniej jednak, w przypadku dłuższego pobytu, zaleca się posiadanie potwierdzonego przez notariusza lub konsulat tłumaczenia prawa jazdy. Osoby podróżujące po Turcji samochodem nie będącym ich własnością, muszą mieć przy sobie notarialna zgodę właściciela pojazdu na jego użytkowanie, przetłumaczona na język turecki przez tłumacza przysięgłego i zalegalizowaną przez Ambasadę Turcji w Warszawie.
Wymagane jest ubezpieczenie OC dla pojazdu oraz zielona karta. Pojazdy wpisywane są do paszportu (podobnie sprzęt elektroniczny). W razie ich kasacji należy wypisać je z paszportu w najbliższym urzędzie celnym na podstawie zaświadczenia z policji o zniszczeniu lub kradzieży.
Na drodze należy zachować szczególną ostrożność, gdyż kierowcy tureccy nie przywiązują nadmiernej uwagi do zasad ruchu drogowego. W razie wypadku należy pozostawić pojazd na miejscu zdarzenia do czasu przyjazdu policji.

9.2 Przepisy wjazdowe, wiza, opłaty celne

Od obywateli polskich wymagana jest wiza uprawniająca do wjazdu i pobytu na terenie Turcji. Można ją uzyskać w tureckich przedstawicielstwach dyplomatycznych i urzędach konsularnych oraz na granicy (koszt – 15 USD/10 EUR). Wnioski wizowe przyjmowane są w Ambasadzie Turcji w Warszawie (ul. Malczewskiego 32) od poniedziałku do piątku w godzinach od 9.00-12.00.
Wiza uprawnia do pobytu przez okres 30 dni bez prawa wykonywania pracy i nie może być przedłużona. Jest ona również niezbędna do przejazdu tranzytem przez terytorium Turcji.
W przypadku przedłużenia pobytu na podstawie wizy turystycznej, należy liczyć się przy wyjeździe z koniecznością wniesienia kary pieniężnej w wysokości zależnej od przedłużenia czasu pobytu, nie mniejszej niż 100 USD, oraz z zakazem ponownego wjazdu do Turcji przez okres równy okresowi nielegalnego pobytu na terenie Turcji. W sytuacji np. kilkumiesięcznego przekroczenia legalnego czasu pobytu możliwa jest deportacja oraz zakaz wjazdu do Turcji na czas nieokreślony. Jeśli wyjazd nie może na- stąpić na skutek wypadku losowego, należy o tym fakcie powiadomić Wydział ds. Cudzoziemców Policji Tureckiej. Wymagany okres ważności paszportu przy wjeździe do Turcji wynosi 6 miesięcy, przy czym zasada ta nie jest ściśle przestrzegana w przypadkach turystów w grupach zorganizowanych.
W każdym przypadku uzyskania wizy uprawniającej do pobytu przez okres dłuższy niż 30 dni, należy wystąpić do miejscowego Wydziału ds. Cudzoziemców Ministerstwa Spraw Wewnętrznych o wydanie zgody na pobyt na czas określony (ikamet tezkeresi).
Wniosek należy złożyć pod koniec pierwszego miesiąca pobytu. Natomiast wniosek o przedłużenie posiadanej już zgody na pobyt na czas określony należy złożyć w ciągu 15 dni od daty upływu jej ważności. Zgoda na pobyt na czas określony upoważnia do wielokrotnych wyjazdów i wjazdów przez okres jej ważności, bez konieczności uzyskiwania wizy. O pobyt stały mogą ubiegać się również obywatele polscy, którzy nabyli na własność mieszkanie czy dom.
Nie istnieją ograniczenia w przywozie środków płatniczych. Niemniej jednak, w przypadku sum powyżej 5000 USD należy je zgłosić przy wjeździe żeby – jeśli nie zostaną wydane – uniknąć problemów z ich wywozem. Ilość przywożonych artykułów (ubrania, artykuły żywnościowe, sprzęt turystyczny itp.) nie może wskazywać na ich przeznaczenie inne niż na własny użytek. Nie wolno z Turcji wywozić przedmiotów o charakterze zabytkowym czy historycznym.

9.3 Zakwaterowanie

W Turcji nie ma obowiązku meldunkowego, z wyjątkiem meldunku w hotelach. Należy wówczas okazać paszport, ale wyłącznie podczas meldunku. Paszportu nie powinno się zostawiać do dyspozycji hotelu na czas pobytu.

9.4 Transport

Krajowe połączenia lotnicze

Na terenie Turcji funkcjonuje bardzo dobrze rozwinięta wewnętrzna sieć połączeń lotniczych. Tureckie Linie Lotnicze (THY) należą do największego przewoźnika obsługującego połączenia wewnętrzne z międzynarodowych portów w Stambule, Ankarze, Izmirze, Adanie, Trabzonie, Dalaman i Antalii do prawie wszystkich większych miast w Turcji. Do pozostałych wewnętrznych linii lotniczych należą: Onur Air, Atlas Jet oraz Fly Air.

Połączenia samochodowe

Turcja posiada rozbudowaną sieć drogową. Dwie główne drogi szybkiego ruchu E80 i E90 łącza europejskie granice Turcji z iracką i irańską. Ograniczenia prędkości w obszarach miejskich wynosi 50 km/godz., poza nimi 90 km/godz.
Bardzo dobrze rozwiniętą i niedrogą formą komunikacji wewnątrz kraju jest transport autobusowy. Pojazdy dojeżdżają niemal wszędzie, prawie o każdej porze, a dalekobieżne autobusy posiadają obsługę. Terminal autobusowy nazywa się otogar lub otobüs otogarı. Do największych firm przewoźniczych należą: Ulusoy, Varan, KamilKo˜, Metro i Pamukkale. Przejazd między Stambułem a Ankarą trwa 6 godzin, między Stambułem a Antalią 13 godzin.
Popularną i typową dla Turcji formą transportu miedzy miejscowościami oraz w miastach jest tzw. dolmusz. Jest to minibus, który nie przestrzega ściśle ustalonych tras tzn. może dostosować się do pasażerów (np. w porach wzmożonego ruchu może wydłużyć trasę celem obsługi większej ilości przystanków) i zatrzymywać się w miejscach przez nich żądanych. Opłata pobierana w dolmuszu nie jest wysoka i zależy od planowanej odległości.
Istnieje możliwość wypożyczenia samochodu, przy czym należy unikać wypożyczalni ulicznych, które udostępniają często niesprawne pojazdy i bez ważnych kompletnych dokumentów. Pomimo żądań właściciela wypożyczalni nie należy pozostawiać paszportu, wystarczy wpłacenie kaucji. Warunkiem wypożyczenia samochodu jest wiek powyżej 21 lat oraz prawo jazdy. Do międzynarodowych firm wypożyczających samochody należą: Avis, Europcar, Hertz oraz Budget.

Połączenia kolejowe

Turcja posiada rozbudowaną sieć połączeń kolejowych. Najważniejsze terminale znajdują się w: Stambule, Ankarze, Adanie, Mersin i Diyarbakir.

Żegluga

Turcja posiada rozwinięte połączenia promowe między europejską i azjatycką częścią kraju (Cieśnina Bosfor) z Cyprem oraz z wyspami greckimi (Rodos, Samos, Chios). Do głownych portów morskich o przeładunku powyżej 1 mln ton należą: Stambuł nad cieśniną Bosfor, Zonguldak, Ereˇgli i Samsun nad Morzem Czarnym, Izmir i Izmit nad Morzem Egejskim oraz Mersin, Iskenderun nad Morzem Âródziemnym.

Noclegi

Na obszarach typowo turystycznych nie ma problemu ze znalezieniem zakwaterowania w stosunkowo tanich pensjonatach i hotelach. Mniej rozwinięta baza turystyczna występuje w części wschodniej Turcji po której powinno się podróżować w grupach zorganizowanych.
Informacje na temat transportu oraz miejsc noclegowych dostępne są na stronach: www.turcja.pl oraz www.turkey.com.

9.5 Posiłki i napoje

Tureckie dania składają się przede wszystkim z mięsa i warzyw, takich jak: bakłażan, dynia, ogórek, papryka, pomidory, ziemniaki oraz cebula. Ponieważ Koran zabrania spożywania wieprzowiny, jako mięsa ze zwierza nieczystego, rozpowszechniona jest jagnięcina, wołowina oraz kurczak. Popularne są dania z ryb.
Do najbardziej znanych tradycyjnych potraw tureckich należy zaliczyć:
  • Döner kebap – opiekane na ruszcie mięso;
  • Köfte – mięsne pulpeciki przypominające polskie mielone, tylko o wiele mniejsze;
  • Pide – płaski chleb przypiekany w piecu, na który kładzie się ser, mielone mięso i warzywa;
  • Mantı – minipierożki nadziewane mięsem, serem lub kapustą, zalane masłem i zimnym jogurtem;
  • Çorba – turecka zupa, najczęściej podawana z chlebem. Do najbardziej popularnych należą: z. pomidorowe (domates ˜orbası), fasolowe (fasulye), z soczewicy (mercimek) oraz jogurtowe (yayla);
  • Börek – rodzaj francuskiego ciasta, przekładanego białym serem, mięsem, kapustą.

Desery tureckie są bardzo słodkie. Oprócz powszechnie znanej chałwy (helva), popularne są:
  • Baklava – ciasto przekładane warstwami miodu, migdałów, orzechów włoskich, pistacji, oblane i nasączone płynnym lukrem;
  • Lokum – galaretowata zalewa ze stężałego soku winogronowego.
Tradycyjnym napojem jest kawa (kahve) „po turecku” oraz herbata (˜ay) , którą podaje się w małych szklaneczkach na metalowych lub porcelanowych podstawkach. Ayran czyli jogurt z dodatkiem wody i soli, pasuje do niemal każdej ciepłej i zimnej potrawy.
Raki jest wódką anyżową o 40-45 procentowej zawartości alkoholu. Turcy mieszają ja z wodą (mniej więcej poł na poł) i pija do posiłków i przekąsek.

9.6 Zdrowie

W Turcji nie ma obowiązku szczepień. Niemniej jednak, zaleca się szczepienia przeciw żółtaczce, gdyż w przypadku poważniejszych zabiegów medycznych wymagane jest zaświadczenie o szczepieniu. Nie występuje zagrożenia epidemiologiczne. Na wschód od miasta Adana istnieje w lecie zagrożenie malarią, a w górskich okolicach wschodniej Turcji durem brzusznym i czerwonką. Należy zachować ostrożność w spożywaniu wody niewiadomego pochodzenia.
Służba zdrowia jest w większości prywatna. Cena wizyty lekarskiej bez zabiegów, które są bardzo drogie wynosi od 30 do 55 USD, jednodniowy pobyt w szpitalu państwowym od 25 do 50 USD, zaś w prywatnym od 100 do 500 USD. Większe szpitale mają podpisane umowy z ubezpieczycielami i honorują polisy ubezpieczeniowe. W mniejszych miejscowościach należy się liczyć z koniecznością dokonania opłaty gotówką.
W tym przypadku należy poprosić o wystawienie faktury celem uzyskania zwrotu kosztów od ubezpieczyciela. Standard szpitali państwowych można ocenić poniżej poziomu polskich ośrodków służby zdrowia. Często pacjenci sami muszą zapewnić sobie wyżywienie.
W Turcji nie ma wymogu posiadania ubezpieczenia osobowego. Zaleca się jednak wykupienie przed przyjazdem polisy ubezpieczeniowej, które pokrywałoby wydatki związane z chorobą lub wypadkiem drogowym.

9.7 Warto wiedzieć

Bezpieczeństwo

W większych miastach zdarzają się przypadki kradzieży oraz rozboju, jak również namowy do udziału w przemycie narkotyków. Dlatego też, zaleca się dokładne sprawdzanie samochodu, jeśli był zaparkowany w ogólnie dostępnym miejscu. W związku z występującymi atakami terrorystycznymi organizowanymi również w regionach turystycznych, wskazane jest zachowywanie szczególnej ostrożności podczas korzystania z publicznych środków transportu, przebywania na dworcach i innych miejscach użyteczności publicznej.
Największe zagrożenie dla bezpieczeństwa cudzoziemców występuje we wschodniej Turcji, będącej terenem działalności partyzantki kurdyjskiej. Do tych rejonów należą następujące prowincje, które od kilku lat objęte są stanem wyjątkowym: Siirt, Sirnak, Hakkari, Bitlis, Van i Bingöl, jak również obszar o względnym zagrożeniu znajdujący się w rejonach górskich na północ od jeziora Van oraz prowincji Agri.

Religia i obyczaje

Turcy słyną z uprzejmości oraz gościnności wobec cudzoziemców. Jednak z uwagi na fakt, że Turcja jest krajem muzułmańskim cudzoziemcy powinni przestrzegać określonych zachowań, które nie naruszają obyczajów i zwyczajów wynikających w większości z islamu. Chodzi szczególnie o zwiedzanie miejsc kultu religijnego (w meczetach przed wejściem należy zdjąć obuwie; kobiety nie mogą mieć odkrytej głowy oraz ramion ani nosić szortów). Podobnych zasad ubioru należy przestrzegać we wschodniej Turcji, jak również należy powstrzymywać się od bezpośrednich kontaktów z kobietami tam mieszkającymi (ewentualne pytania o drogę lepiej kierować do mężczyzn).

Święta

Daty dni świątecznych religijnych są ruchome ponieważ ich ustalanie odbywa się w oparciu o kalendarz księżycowy. W święta urzędy są zamknięte. Zasada ta nie zawsze odnosi się do sklepów i punktów usługowych. Do ważnych świąt narodowych należą: Dzień Niepodległości (23 kwiecień), Âwięto Republiki (29 października), rocznica śmierci Atatürka (10 listopad).

Waluta

Walutą jest nowa lira turecka YTL (denominacja 1 stycznia 2005 r.): 1 USD – 1,35 YTL; 1 EUR – 1,65 YTL.

Czas

Kwiecień-Wrzesień: GMT +3 godziny,
Październik-Marzec: GMT + 2 godziny
W stosunku do czasu obowiązującego w Polsce należy dodać jedną godzinę.

Elektryczność

Obowiązuje napięcie 220V.

Przydatne informacje

  • Urzędy są czynne od poniedziałku do piątku w godzinach 8.30 – 12.30 i 13.30-17.30. Załatwianie spraw może być długotrwałe i uciążliwe oraz wiązać się z żądaniem ponoszenia nie zawsze wymaganych opłat.
  • Banki są czynne od poniedziałku do piątku w godzinach 8.30-12.00 i 13.30-17.00.
  • Większość sklepów (z wyjątkiem sieci handlowych jak np. Migros, Real) nie ma określonej godziny zamknięcia i szczególnie w okresie letnim są otwarte do ostatniego klienta.
  • W okresie ramadanu (tur. ramazan), zwłaszcza we wschodniej części, restauracje są nieczynne do godziny iftar (godzina zachodu słońca), o której można zjeść pierwszy posiłek.
  • Pomimo oficjalnego uznania języka kurdyjskiego przez władze miejscowe za język mniejszości narodowej, posiadanie kurdyjskich publikacji, kaset czy płyt jest źle odbierane przez tureckie służby porządkowe i może doprowadzić nawet do przeszukiwania bagażu zatrzymania i składania wyjaśnień. Dlatego też, ostrzega się turystów przed przyjmowaniem w prezencie lub kupowaniem wspomnianych wydawnictw.

9.8 Ważne telefony i adresy

Placówki Dyplomatyczne

Ambasada Turcji w Polsce

ul. Malczewskiego 32
02-622 Warszawa
Tel: /22/ 646 43 21,22,23, 24, 25
Fax: /22/ 646 37 57, 646 45 38
E-mail: turkemb@zigzag.pl

Biuro Radcy ds. Kultury i Turystyki Ambasady Turcji

ul. Krakowskie Przedmieście 19/1
00-071 Warszawa
Tel: /22/ 826 62 88
Fax: /22/ 826 62 86
www.turcja.org.pl
e-mail: info@turcja.org.pl

Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej w Ankarze

Atatürk Bulvarı No: 241 Kavaklidere – Ankara/ Turkey
Tel.: /90-312/ 457 20 00, 457 20 01
Fax: /90-312/ 467 89 63
e-mail: polamb@superonline.com

Konsulat Generalny Rzeczypospolitej Polskiej w Istambule

Giz 2000 Plaza, Ayazaga Koyu Yolu No: 7 Kat: 5, Maslak – Istanbul/Turkey
Tel.: /90-212/ 290 66 30, 290 66 31
Fax: /90-212/ 290 66 32
e-mail: polconsul@superonline.com

Wydział Ekonomiczno-Handlowy Ambasady RP w Ankarze

And Sokak No: 8/17, 06680 Çankaya – Ankara/Turkey
Tel: /90-312/ 468 09 90, 468 04 71
Fax: /90-312/ 428 12 34
e-mail: weh.ankara@superonline.com

Wydział Ekonomiczno-Handlowy Konsulatu Generalnego w Istambule

Toprakkale Sokak Burak Apt. No: 6 Daire: 3 Etiler-Istanbul/Turkey
Tel: /90-212/ 265 86 09
e-mail: comdivisionist@hotmail.com

Strony internetowe urzędów i instytucji państwowych w Turcji:

Strony internetowe przewoźników tureckich i międzynarodowych

Numery telefoniczne:

Numer kierunkowy do Turcji – 0090
Numer alarmowy – 112
Centrala międzynarodowa – 115
Biuro numerów – 118
Policja – 155
Policja drogowa (w razie wypadku) - 154
żandarmeria – 156
Straż Pożarna – 110
Pogotowie – 184
achiropitach.tk | brafitting warszawa | acydofilu.tk | przeprowadzki wrocław | meble ogrodowe