8.1 Polsko-tureckie stosunki gospodarcze

W latach 2000-2005 polsko-turecka wymiana handlowa charakteryzowała się ponad sześciokrotnym wzrostem obrotów. W 2005 r. (dane za 11 miesięcy) odnotowały one wartość 2,3 mld USD. Eksport Polski do Turcji wzrastał systematycznie, chociaż w zmiennym tempie. W 2001 r. wyniósł 3.7%, w 2002 r. – 85%, w 2003 r. – 40%, a w 2004 r. – 151,9%. W 2005 r. polski eksport był wyższy o 20.9% niż w analogicznym okresie roku poprzedniego. Dynamika wzrostu polskiego importu z Turcji zmniejszała się w analizowanym okresie, z 84% w 2001 r. do 57,7% w 2002 r., 38,7% w 2003 r., 27,3% w 2004 r., do 6,6% w 2005 r.
W latach 2000-2003 ujemne saldo w handlu zagranicznym z Turcją stopniowo się pogłębiało. Dzięki znacznemu wzrostowi eksportu w 2004 r. i słabnącym wzroście importu tendencja został odwrócona. Wyniki za 11 miesięcy 2005 r. potwierdzają kontynuacje stopniowej redukcji ujemnego salda wzajemnych obrotów.
Turcja zajmuje odległe pozycje na liście największych inwestorów zagranicznych w Polsce. Główne obszary lokalizacji kapitału to nieruchomości, wynajem i działalność biznesowa. Według danych Państwowej Agencji Inwestycji Zagranicznych za rok 2005 r. do tureckich inwestorów należeli (obok numer pozycji na liście inwestorów zagranicznych):

• Bogazici Investment Group – nieruchomości, 25% udziałów w 8 Star Sp. z o.o. (Warszawa), poz. 127;
• CAN Group – nieruchomości, 25% udziałów w 8 Star Sp. z o.o. (Warszawa), poz. 163;
• Dallas International – produkcja tekstylna, Zakłady Odzieżowe w Wałbrzychu, poz. 239;
• Mesa Mesken A.S. – nieruchomości, 37% udziałów w Euro Power Centrum Sp. z o.o. – Maximus (Nadarzyn), poz. 661;
• Reform Company – nieruchomości, Reform Company Sp. z o.o. (Warszawa), poz. 816;
• Rumeli Group – produkcja cementu, 55% w Cementowni Nowa Huta S.A. (Kraków), poz. 847;
• Saspol – nieruchomości, Centrum Handlowe SASPOL (¸ódę), poz. 867;
• USLUEL Energy Installations – nieruchomości, 25% udziałów w 8 Star Sp. z o.o. (Warszawa), poz. 1024;
• YENIGUN Group of Companies – 25% udziałów w 8 Star Sp. z o.o. (Warszawa), poz. 1078.

8.2 Import z Turcji do Polski

W 2005 r. (po 11 miesiącach) najważniejszymi grupami towarowymi w imporcie Polski z Turcji były:

• Materiały i wyroby włókiennicze, w tym głownie tkaniny bawełniane, szenilowe, koszulki – 27,8% całkowitego importu;
• Urządzenia mechaniczne i elektryczne, w tym głownie części do silników, aparatura odbiorcza dla telewizji – 24,1%;
• Pojazdy, statki powietrzne i jednostki pływające, w tym głownie pojazdy samochodowe do transportu towarowego, pojazdy samochodowe osobowo-towarowe – 21,2%.

8.3 Eksport z Polski do Turcji

W strukturze polskiego eksportu do Turcji w latach 2000-2003 dominowały: maszyny i urządzenia, metale nieszlachetne, produkty mineralne i chemiczne, tworzywa sztuczne, papier oraz materiały i wyroby włókiennicze. W stosunku do 2004 r. znaczący wzrost nastąpił w kategoriach: gotowe artykuły spożywcze (378%), produkty mineralne (662%), produkty pochodzenia roślinnego (466%), skóry i wyroby z nich (251%), obuwie, nakrycia głowy (173%). W pierwszych trzech grupach towarowych (wymienionych poniżej) odnotowano mniejszy wzrost o: 32,4%, 27,6% oraz 43,5%.

W 2005 r. (po 11 miesiącach) najważniejszymi grupami towarowymi w eksporcie z Polski do Turcji były:

• Urządzenia mechaniczne i elektryczne, w tym głownie silniki do napędu pojazdów, kineskopy odbiorników telewizyjnych – 36,3% całkowitego eksportu;
• Pojazdy, statki powietrzne i jednostki pływające, w tym głownie pojazdy samochodowe – 35,6%;
• Metale nieszlachetne i wyroby z metali nieszlachetnych, w tym głownie odpady i złom, dwuteowniki z żeliwa lub stali niestopowej – 6,7%;
• Produkty przemysłu chemicznego i przemysłów pokrewnych, w tym głownie oktanol, preparaty do pielęgnacji skóry – 5,7%;
• Gotowe artykuły spożywcze, w tym głownie papierosy, czekolada i wyroby czekoladowe – 4,2%;
• Tworzywa sztuczne i wyroby z nich, w tym głownie polichlorek winylu, opony – 3,7%;
• Produkty mineralne, w tym głownie węgiel bitumiczny, węgiel – 2,1%.

8.4 Ocena aktywności i zachowań polskich podmiotów na rynku tureckim oraz poziom konkurencyjności polskiego eksportu

Obecny poziom naszego eksportu jest w głównej mierze zasługa dużych firm, przede wszystkim z kapitałem międzynarodowym: Volkswagen Polska, Thompson Polska, Fiat Auto Polska, Opel Polska, Zakłady Chemiczne „Anwil”, Frantschach Âwiecie (dane na 2004 r.). Dzięki ich aktywności i strategii handlowej Polska dostarcza na rynek turecki telewizory, monitory, lampy elektronowe, transformatory, sprzęt AGD, samochody, silniki spalinowe, produkty przemysłu chemicznego, w tym kosmetyki, ale tak- że wyroby drewnopochodne (płyty pilśniowe i wirowe), papier, maszyny rolnicze i budowlane oraz wiele innych wyrobów. Polscy eksporterzy są mało konkurencyjni cenowo z dostawcami z Rosji, Ukrainy i państw azjatyckich. „Anwil” czy ZA Kętrzyn, dzięki budowie własnych kanałów dystrybucji pozyskały zainteresowanie partnerów tureckich.
Firmy z sektora małych i średnich przedsiębiorstw traktują wciąż rynek turecki jako bardzo ryzykowny ze względu na trudne warunki płatności (wymóg kredytowania do 120 dni, brak zapłaty oraz problemy z dochodzeniem roszczeń) oraz ze względu na rozbudowaną biurokrację i mało sprawny system sądowniczy.
Podniesienie konkurencyjności polskich wyrobów wymaga stałej promocji Polski jako kraju o nowoczesnej gospodarce, z akcentowaniem branż i grup towarowych o wysokiej jakości umożliwiającej skuteczną konkurencję z wyrobami pochodzącymi z innych krajów oraz wysiłku na rzecz zwiększonego udziału w eksporcie firm małych i średnich. W tym celu należałoby działać na rzecz wzrostu udziału polskich przedsiębiorców w misjach i imprezach targowych na terenie Turcji, zaangażowania organizacji gospodarczych w Polsce w przygotowywanie spotkań informacyjnych dla przedsiębiorców szukających dostępu do tureckiego rynku, jak również opracowania i wdrażania instrumentów finansowych wspierających eksport do Turcji.
Pozyskiwanie trwałych kontaktów handlowych jest na tutejszym rynku możliwe, a nawet przez tutejszych przedsiębiorców preferowane. Często dążą oni do uzyskania statusu wyłącznego przedstawiciela. Zaletą jest fakt, iż przedstawiciel korzysta z własnych kontaktów przy dystrybucji towaru na obszar całego kraju. Wadą jest to, iż producent nie do końca ma możliwość samodzielnej oceny chłonności rynku i rzeczywistej konkurencji. Zdarza się, że dystrybutor określonego towaru jest zarazem producentem towarów zbliżonych – jego wiedza o rynku jest wówczas obszerniejsza.

8.5 Możliwości eksportowe branż i towarów

Sekcje, w których polskie produkty mogą być wprowadzone na turecki rynek lub ich udział ma i może mieć tendencje wzrostowe.

1. Żywność – produkty pochodzenia zwierzęcego oraz wybrane gotowe artykuły spożywcze.

Rynek turecki nie jest w tym zakresie szczególnie chłonny, co wynika po części z ograniczeń nakładanych w celu ochrony lokalnych producentów – dostrzega się jednak niedostatek niektórych wyrobów. Import Turcji w okresie styczeń – listopad 2005 r. w sekcji żywność i zwierzęta żywe (łącznie z napojami i wyrobami tytoniowymi) osiągnął wartość 1,7 mld USD. Udział Polski wynosi około 50 mln USD, w tym 50 % to produkty przemysłu tytoniowego. Perspektywy skutecznego wejścia polskiej żywności na rynek turecki nie są szczególnie duże – z jednej strony jest to odmienna tradycja i zwyczaje kulinarne (np. ze względów religijnych nie jada się wieprzowiny), a z drugiej strony bariery o charakterze administracyjnym, np. długoletni zakaz importu do Turcji wołowiny – mimo silnych zabiegów podejmowanych w ostatnich latach przez Komisję Europejską, Turcja nie jest gotowa do usunięcia tej przeszkody.

2. Produkty mineralne.

Turcja jest importerem przede wszystkim gazu i ropy naftowej oraz produktów przemysłu petrochemicznego. Dla Polski towary istotne to węgiel i koks oraz niektóre wyroby petrochemiczne. Turecki import węgla i koksu wyniósł w okresie styczeń – listopad 2005 r. ok. 1,45 mld USD, wartość sprzedaży z Polski to ok. 23 mln USD. Konkurencja w tym zakresie jest duża tak ze strony Rosji czy Ukrainy, jak np. RPA.

3. Produkty przemysłu chemicznego.

Potrzeby Turcji w tym obszarze są znaczne i zróżnicowane. Import w 2005 r. (styczeń- listopad) przekroczył wartość 11 mld USD. Nasz udział wynosi ok. 62 mln USD. Mimo odnotowywanego w Turcji w ostatnich latach rozwoju tego przemysłu, wartość tureckiego eksportu wynosi zaledwie ok. 1,6 mld USD.

4. Tworzywa sztuczne.

Pomimo odnotowanej w ostatnim okresie poprawy w dziedzinie produkcji tworzyw sztucznych, co sprawia, iż turecki eksport do Polski przewyższa import (za okres styczeń- listopad saldo w tej sekcji ma dla nas wartość ujemną i wynosi ok. 8,8 mln USD) jest to rynek chłonny i wart starań na rzecz wzrostu naszego udziału. łączny import Turcji w roku 2005 (styczeń-listopad) wyniósł ok. 5,5 mld USD, nasz udział to ok. 40 mln USD. Szczególnie możliwości tkwią w grupie tworzyw sztucznych w formie podstawowej.

5. Drewno i wyroby z drewna.

Import Turcji w tej sekcji nie jest znaczący – wynosi zaledwie ok. 700 mln USD, w tym import z Polski to ok. 12 mln USD. Szczególne możliwości istnieją dla producentów płyt drewnopochodnych – wiórowych, pilśniowych i MDF, ale także klepek podłogowych i wyrobów stolarskich i ciesielskich dla budownictwa.

6. Papier i wyroby papiernicze.

Konsumpcja wyrobów z tej sekcji ma tendencje wzrostowe. Import rośnie około 20% rocznie. W okresie styczeń-listopad 2005 r. osiągnał kwotę ok. 1,8 mld USD, nasz udział wynosi ok. 17 mln USD. Na uwagę zasługuje fakt, iż sprzedajemy do Turcji znaczne ilości papieru i faktury nie poddane obróbce, kupujemy zaś kartony, pudła i pudełka oraz pojemniki do pakowania.

7. Wyroby nieszlachetne i wyroby z metali nieszlachetnych.

W tej szerokiej grupie import Turcji w 2005 r. (styczeń-listopad) osiągnął kwotę 10,5 mld USD, zakupy w Polsce wyniosły 72,5 mln USD. Turcy zakupują znaczące ilości wyrobów walcowanych płaskich, ale także kątowników, kształtownikow i profili.

8. Urządzenia mechaniczne i elektryczne.

Import turecki w tej sekcji w 2005 r. (styczeń-listopad) osiągnął wartość 23 mld USD, a nasz eksport do Turcji ok. 400 mln USD. Jest to obszar współpracy, gdzie istnieją możliwości dalszego istotnego rozwoju. Zakres produktów jest bardzo obszerny, a potrzeby tutejszego rynku rosną.

9. Pojazdy.

Dynamika polskiego eksportu do Turcji jest w tej sekcji niezwykle znacząca. Przy całej wartości tureckiego importu równej za 11 miesięcy 2005 r. kwocie 10,5 mld USD, nasz eksport przekroczył 400 mln USD. Podstawową rolę odgrywa w tym obszarze eksport realizowany przez działające w Polsce fabryki koncernów samochodowych. Rynek turecki jest duży, a jego chłonność stale rośnie.

8.6 Nisze rynkowe w Turcji

Określając nisze rynkowe będące celem polskiego eksportu do Turcji należy wziąć pod uwagę dotychczasową strukturę towarową polskiej sprzedaży do tego kraju, szczególnie te obszary, w których notuje się wzrost, jak również oferty odbiorców tureckich, poszukujących dostawców z Polski. Jak już omówiono powyżej najczęściej eksportowanymi grupami towarów są maszyny i urządzenia, metale nieszlachetne, produkty mineralne i chemiczne, tworzywa sztuczne i papier. Wysoki wzrost tureckiego importu notuje się również w budowie statków, łodzi i konstrukcji pływających oraz pojazdów nieszynowych. Analiza wspomnianych ofert pozwala na potwierdzenie tych statystyk, a jednocześnie wskazuje na konkretne potrzeby importowe strony tureckiej. Do najczęściej wymienianych branż należą:

• Maszyny i urządzenia mechaniczne: m.in. maszyny i urządzenia do obróbki metalu, urządzenia do produkcji i przetwórstwa artykułów spożywczych, pompy przemysłowe, elementy technologiczne do budowy samochodów i statków;
• Drewno i wyroby z drewna: drewno do produkcji mebli, sklejki, płyty podłogowe i parkietowe;
• żelazo, żeliwo, stal i wyroby z nich: różnego rodzaju blachy, wyroby walcowane, taśmy stalowe;
• Meble: akcesoria i elementy łączące do mebli;
• Papier i tektura: opakowania, kartony.

8.7 Targi w Turcji

W Turcji organizowanych jest wiele imprez targowo-wystawienniczych, których celem jest zapoznanie krajowych i zagranicznych przedsiębiorców z ich wzajemną ofertą handlową oraz produkcyjną, a przede wszystkim stworzenie możliwości nawiązania kontaktów.
Głównymi organizatorami targów na terenie Turcji są:

• Istanbul Fuarcilik A.˛ S. (Targi Stambulskie) – www.itf-exhibitions.com;
• Yapi Endüstri Merkezi A.˛ S. (Centrum Tragów Budowlanych) – www.yem.net;
• Izfa˛ s – Izmir Fuarcilik Hizmetleri (Międzynarodowe Centrum Targów w Izmirze) – www.izmirfair.com.tr.

Informacje o planowanych targach można znaleźć na stronie WEH w Ankarze – www.polonya.org.tr/weh.

Kalendarz targów na dany rok wraz z opisem ich charakteru jest dostępny na stronie Tureckiego Zrzeszenia Izb Handlowo-Przemysłowych, Handlu Morskiego i Giełd Towarowych – www.tobb.org.tr.

8.8 System Izb Przemysłowo-Handlowych

Tureckie Zrzeszenie Izb Handlowo-Przemysłowych, Handlu Morskiego i Giełd Towarowych (TOBB) jest niedochodową organizacją reprezentującą turecki sektor prywatny. TOBB skupia 364 izby: handlowe (60), przemysłowe (11), handlowo-przemysłowe (179), handlu morskiego (2) i giełd towarowych (113), których lokalne siedziby rozmieszczone są na terenie całej Turcji.

Do głównych funkcji TOBB należą:

• Doradztwo tureckim przedsiębiorcom;
• Przedstawianie opinii i stanowisk sektora prywatnego instytucjom władzy państwowej w odniesieniu do projektów aktów prawnych oraz obowiązujących przepisów;
• Podział karnetów TIR oraz przyznawanie pozwoleń na tranzyt;
• Publikowanie Gazety Rejestru Handlowego;
• Zapewnienie sektorowi małych i średnich przedsiębiorstw usług doradczych poprzez izby i giełdy towarowe;
• Powoływanie specjalnych stref ekonomicznych oraz centrów rozwoju technologicznego;
• Wydawanie pozwoleń na organizację targów;
• Przygotowywanie danych statystycznych oraz raportów dotyczących kwestii ekonomiczno-społecznych w wymiarze kraju, prowincji i sektorów;
• Wykorzystując Rady Biznesowe z 63 państwami utworzone pod egidą Rady Zagranicznych Stosunków Gospodarczych TOBB, wspieranie rozwoju zagranicznej działalności handlowej i gospodarczej tureckich przedsiębiorstw oraz pomoc w ocenie możliwości ich ekspansji na danych rynkach;
• Przygotowywanie tureckiego sektora prywatnego do ewentualnej akcesji do Unii Europejskiej;
• Mediacja w konfliktach między Turcją a firmami zagranicznymi;
• Ogłaszanie najważniejszych regulacji prawnych dotyczących eksportu, importu, przetargów oraz targów i wystaw w Turcji i za granicą.