7.1 Warunki dostępu do rynku tureckiego

Dostęp produktów przemysłowych do rynku tureckiego jest regulowany przepisami Unii Celnej, obowiązującej pomiędzy Turcją a Unią Europejską. Generalna zasada Unii Celnej to zerowe stawki celne w dwustronnej wymianie handlowej. Ograniczenia występują w grupach produktów rolnych i przetworzonych produktów spożywczych, gdzie obowiązują odrębne przepisy. Na określone grupy towarów ustalane są kontyngenty. Aktualnie trwają negocjacje w sprawie ustalenia towarów i wielkości kontyngentów (zmiana związana z poszerzeniem Unii Europejskiej w 2004 r.). Niektóre wyroby nie są w ogóle dopuszczone do obrotu z uwagi na dodatkowe przepisy, głownie o charakterze administracyjnym.

Zachęty inwestycyjne dla inwestorów zagranicznych

Turcja jest zainteresowana przyciąganiem zagranicznych inwestorów i w tym celu stara się stworzyć dla ich działalności korzystne warunki prawne oraz infrastrukturalne.
Są one określone w Kodeksie Nr 4875 Bezpośrednich Inwestycji Zagranicznych oraz innych regulacjach. Bezpośrednie Inwestycje Zagraniczne mogą być realizowane poprzez: tworzenie przedsiębiorstw lub ich oddziały w Turcji lub na zasadzie udziału inwestorów zagranicznych w istniejących przedsięwzięciach. Zagraniczni inwestorzy podlegają takiemu samemu traktowaniu jak krajowi, z wyłączeniem występowania pewnych ograniczeń w prowadzeniu działalności w takich obszarach jak: nadawanie audycji radiowych i telewizyjnych, lotnictwo cywilne, transport morski i rybołówstwo. Mają oni również zapewnioną swobodę transferów finansowych (zyski, dywidendy) poza obszar Turcji, poprzez banki i inne instytucje finansowe.
Inwestorzy zagraniczni mogą być beneficjentami zachęt przyznawanych przez rząd dla inwestycji modernizacyjnych pod warunkiem, że działają w danej branży od dwóch lat.
Z tego rodzaju przywilejów wyłączone są m.in. całkiem nowe inwestycje, budowa hipermarketów, centrów handlowych oraz import używanych statków i jachtów.
Przedsiębiorstwo może ubiegać się o Certyfikat Zachęt, gdy minimalna wartość planowanej inwestycji wynosi:

• 400,000 YTL dla regionów rozwiniętych;
• 200,000 YTL dla regionów priorytetowych pod względem rozwoju;
• 25% wspomnianych sum dla inwestycji realizowanych przy pomocy instytucji leasingowych.

Wymagana wielkość depozytu składanego w Tureckim Banku Centralnym przy ubieganiu się o przyznanie Certyfikatu Zachęt wynosi:

• 200 YTL dla inwestycji w regionach priorytetowych pod względem rozwoju;
• 400 YTL dla inwestycji w regionach rozwiniętych. Instytucją, do której należy składać wniosek o Certyfikat Zachęt jest:
• Dla wszystkich inwestycji dokonywanych przez firmy zagraniczne lub ich oddziały – Generalny Dyrektoriat Inwestycji Zagranicznych Podsekretariatu Skarbu;
• Dla inwestycji w przemyśle oraz rolnictwie o wartości poniżej 4 mln YTL (określonych w Communique – Appendix 1) – jedna z izb Przemysłowych (wymienionych w Communique – Appendix 2);
• Dla innych inwestycji – Generalny Dyrektoriat Zachęt i Wdrażania Podsekretariatu Skarbu.

Wymagane dokumenty:

• Formularz informacji o inwestycji;
• Potwierdzenie wpłaty depozytu;
• Lista importowanych i/lub lokalnie wyprodukowanych maszyn i wyposażenia;
• Lista uwierzytelnionych notarialnie podpisów osób upoważnionych do reprezentowania firmy;
• Wyciąg z Gazety Rejestru Handlowego (lista utworzonych firm w Turcji) oraz informacja o aktualnej strukturze kapitałowej firmy.

Ulgi podatkowe i celne wynikające z posiadania Certyfikatu Zachęt:

• Zwolnienie z ceł dla importu maszyn i sprzętu;
• Zwolnienie z podatku VAT dla importowanych i krajowych maszyn oraz sprzętu wykorzystywanych do produkcji towarów i usług.

Budżet państwa może przyznać pożyczki m.in. w następujących obszarach:

• Badania i rozwój;
• Inwestycje w ochronę środowiska;
• Inwestycje w obszary rozwinięte technologicznie;

Inwestycje przeznaczone na rozwój regionalny (IARD). Kredyt udostępniony w ramach Inwestycji w Rozwój Regionalny (IARD):

• realizacja w prowincjach: Batman, Bingöl, Bitlis, Diyarbakır, Hakkari, Hatay, Kars, Mardin, Mu˛ s, Siirt, ˛ Sırnak, Tunceli i Van;
• maksymalna wysokość pożyczki udzielanej przez Bank Rozwoju i Halk Bankası (nadzór Podsekretariatu Skarbu) na okres 6 lat (trzy lata karencji z 20% stopą procentową) spłacanej w ratach półrocznych wynosi 30% wartości inwestycji i nie może przekraczać 4,5 mln YTL.

Specjalne Strefy Ekonomiczne

Specjalne Strefy Ekonomiczne w Turcji zaczęły powstawać od 1962 r. Są to specjalnie wyznaczone tereny, uzbrojone w niezbędną infrastrukturę przemysłowa i socjalną do prowadzenia działalności produkcyjnej (z wyłączeniem przemysłu ciężkiego). Mogą być dzierżawione lub odsprzedane zainteresowanym podmiotom. Koszty stworzenia infrastruktury finansowane są przez Ministerstwo Przemysłu i Handlu w ramach przydzielonych środków finansowych z budżetu centralnego, jak również przez władze lokalne. Przedsiębiorcy otrzymują kredyty na uruchomienie działalności produkcyjnej oprocentowane znacznie poniżej bieżącego wskaźnika inflacji. Okres spłat kredytu wynosi 9-15 lat i następuje po okresie karencji wynoszącym 2-5 lat, w zależności od stopnia rozwoju przemysłowego danego regionu.
Działki przemysłowe w SSE wynoszą od 3 000 m2 do 70 000 m2. Mogą być sprzedawane po koszcie ziemi, z uwzględnieniem kosztów infrastruktury, przy założeniu, że nie osiąga się z tego tytułu zysku (non profit base). Inwestor przy zakupie działki przemysłowej reguluje 10-25% kosztów uzbrojenia. Pozostała część jest rozkładana na raty płatne co 6 miesięcy przez okres 4-10 lat.

Inne formy wsparcia dla działalności inwestycyjnej

Przedsiębiorcy działający w sektorze małych i średnich przedsiębiorstw mogą liczyć na różnego rodzaju pomoc ze strony państwa:

• Zwolnienia z opłat celnych dla importu maszyn i sprzętu;
• Zwolnienia z podatku VAT dla importowanych i krajowych maszyn oraz sprzętu wykorzystywanych do produkcji towarów i usług;
• Kredyty inwestycyjne.

System wsparcia w ramach tego sektora dotyczy następujących wymienionych poniżej inwestycji i podlega różnym ograniczeniom w zależności od poziomu rozwoju regionu, w którym są one planowane:

• Przemysł wytwórczy;
• Przemysł rolniczy;
• Przemysł wydobywczy;
• Edukacja i zdrowie;
• Turystyka.

Przedsiębiorcy będący członkami Systemu Sektora Małych i Średnich Przedsiębiorstw mogą również korzystać z pomocy finansowej Organizacji Rozwoju Małego i Średniego Przemysłu (KOSGEB) dla przedsiębiorstw działających w sektorze przemysłu wytwórczego i zatrudniających do 150 pracowników. Pomoc finansowa może być przeznaczona m.in. na: zakup usług doradczych, przeprowadzanie badań i analiz, identyfikacje potencjalnych rynków dla ekspansji zagranicznej, udział w zagranicznych targach i wystawach.

7.2 Strefy wolnocłowe w Turcji

Strefy wolnocłowe zdefiniowane są jako specjalne miejsca wewnątrz kraju, ale uznawane jako obszar będący poza granicą celną, gdzie nie mają zastosowania regulacje finansowe stosowane w handlu zagranicznym. W obszarach tych tworzy się dogodny klimat dla firm zarówno krajowych oraz zagranicznych, dla prowadzenia wszelkiego rodzaju działalności takiej jak: produkcja przemysłowa, magazynowanie, pakowanie, handel.
Strefy powstają w regionach korzystnie położonych ze względu na dostęp do portów morskich, lotnisk i autostrad. Inwestorzy mogą budować w nich własna infrastrukturę, jak również wynajmować istniejącą.

Zachęty oferowane w strefach są jednakowo dostępne dla krajowych i zagranicznych inwestorów. Należą do nich:

• W przypadku posiadania licencji na produkcję stosuje się zwolnienie od podatku dochodowego od osób fizycznych i prawnych; w przypadku posiadania licencji na działalność inną niż produkcyjna, uzyskanej po 06.02.2004 powyższe zwolnienia nie przysługują;
• Zezwolenie na działalność w strefach wolnocłowych jest przyznawane na okres 10 lat (użytkownicy korzystający z dzierżawy istniejących obiektów) lub 20 lat (własne inwestycje w obiekty), zaś w przypadku działalności produkcyjnej na odpowiednio 15 i 30 lat;
• Nie ma ograniczeń co do wysokości udziału obcego kapitału;
• Nie występują proceduralne ograniczenia dotyczące cen, jakości i norm wytwarzanych produktów;
• Handel między strefami a rynkiem tureckim podlega reżimowi handlu zagranicznego, dlatego też zakupione na nim dobra i usługi są zwolnione z VAT-u;
• Dopuszcza się sprzedaż na rynek kraju pochodzenia inwestora;
• Wytworzone produkty mogą pozostawać na terenie strefy bez ograniczenia czasowego;
• Nie pobiera się opłat celnych na produkty sprowadzane i wysyłane ze stref;
• Przychody uzyskane w strefach mogą być transferowane do każdego kraju, włącznie z Turcją, bez konieczności posiadania uprzednich zezwoleń i nie podlegają one opodatkowaniu;
• W ciągu pierwszych 10 lat działalności w strefach nie akceptowane są strajki i lokauty; wszystkie spory zbiorowe są rozpatrywane przez Najwyższą Radę Arbitrażu.

O zezwolenie na działalność w strefach wolnocłowych należy wystąpić do Podsekretariatu Handlu Zagranicznego, Dyrektoriat Generalny ds. Stref Wolnocłowych.
Do wniosku należy załączyć:

• Opis dotychczasowego oraz planowanego profilu działalności osoby ubiegającej się o licencję;
• Poświadczony notarialnie wzór podpisu osoby upoważnionej do reprezentowania firmy;
• Potwierdzony przez tureckie przedstawicielstwo dyplomatyczne wyciąg z rejestru handlowego dla firm zagranicznych;
• Pochodzący z ostatnich trzech lat wyciąg z ksiąg rachunkowych oraz oświadczenia o dochodach;
• Oryginał oraz kopia potwierdzenia złożenia w depozyt w Tureckim Banku Centralnym opłaty pobieranej przy składaniu wniosku.

W przypadku przyznania licencji inwestor podpisuje umowę dzierżawy z Administratorem Strefy lub musi wystąpić o pozwolenie na budowę w przypadku własnych inwestycji w nowe obiekty.
Obecnie funkcjonuje w Turcji 21 stref wolnocłowych: Produkcji Skórzanej i Przemysłowej w Stambule (729 firm, w tym 120 zagranicznych); Lotnisko Atatürka w Stambule (570 firm, w tym 86 zagranicznych); Egejska, Mersin, Bursa, Stambuł Tracja, Europa, Antalia, Izmir Menemen, Kayseri, Gaziantep, Denizli, Kocaeli, Samsun, Adana-Yumurtalık, Rize, Trabzon, Tübitak Marmara Research Centre Technology, Mardin, Erzurum-Wschodnia Anatolia, Istanbul International Stock Exchange.